'Ben vandaag thuis te bereiken!'
Recente prognoses voorspellen dat rond het jaar 2000
alleen al in Nederland zo'n half miljoen mensen zullen telewerken.
Het woon-werkverkeer zal hierdoor fors afnemen en ook bijvoorbeeld
mensen met een handicap maken meer kans op een betaalde baan. De
sleutelwoorden voor organisaties om te gaan telewerken zijn echter
steeds vaker produktiviteitsverbetering en kostenreductie.
Het minimale waar een thuiswerker over dient te beschikken is een
PC, een modem en een telefoon. Een bedrijf dat met thuiswerkers
werkt heeft minimaal een centrale vestiging nodig van waaruit
werkopdrachten per fax of modem naar de werknemers worden gestuurd
en die binnengekomen informatie verzamelt en bewerkt. Het zal
duidelijk zijn dat de techniek er is, maar dat (de invoering van)
telewerken eerder een organisatorisch probleem is.
Daarnaast zitten er aan telewerken de nodige sociale, juridische
en fiscale aspekten en blijkt het moeilijk om een precieze kosten-
en batenanalyse te maken.
Sociale aspekten
Een praktijkvoorbeeld: Werknemer Voortman rijdt elke dag met zijn
auto in de file naar kantoor. Voor hij aan het werk begint is er
onder het genot van een kopje koffie een kort afdelingsoverleg.
Tijdens het werk verliest hij veel tijd met heen en weer lopen naar
de fax en het kopieerapparaat; maar ondertussen heeft hij de kans
om bij te praten met collega's en medewerkers van andere afdelin-
gen. Na de lunch in het bedrijfsrestaurant, waarbij de plannen voor
de komende maand worden doorsproken, wordt hij bij zijn chef op het
matje geroepen over de afhandeling van een aantal problemen. Als
hij na het nuttige gesprek bij zijn chef de kamer uitloopt, nodigt
die hem uit om volgende week te gaan squashen. Tijdens een
moeilijke klus waar hij 's middags aan wil beginnen wordt hij
regelmatig gestoord door de telefoon. Rond zessen rijdt hij weer
naar huis, benieuwd hoe zijn gezin de dag heeft doorgemaakt.
En nu werknemer Voortman als telewerker: Na het wegbrengen van de
kinderen drinkt hij zijn ochtendkoffie achter de computer. Dit
essentiele hulpmiddel laat hem om elf uur in de steek en hij is tot
de lunch bezig met het probleem op te lossen. Hij besluit de lunch
over te slaan om tijd in te halen. Ongestoord kan hij een aantal
uren werken. Als hij honger krijgt haalt hij zijn favoriete snack
uit de koelkast. Hij werkt door en wordt uit zijn concentratie
gehaald door kinderstemmen. Hij gaat met de kinderen wat ravotten
in de tuin. Om zes uur besluit hij nog snel even zijn chef te
bellen, anders weet hij helemaal niet wat zich op de zaak heeft
afgespeeld. 's Avonds als de rust in huize Voortman is weergekeerd
gaat hij nog wat werken, dan kan hij morgen eens lekker uitslapen.
De voornaamste voordelen van telewerken (betere concentratie,
tijdwinst, eigen werkindeling en combinatie werk en gezin) zullen
in dit voorbeeld even duidelijk zijn als de nadelen (ontbreken
informele contacten met collega's en leidinggevenden, reistijd en
de mogelijkheid van technische problemen).
Werkgeverskant
Voor de werkgever die werknemers (een deel van) het werk op
afstand van de reguliere werkplek uit laat voeren, zijn de voorde-
len van telewerken: gemotiveerder personeel, betere dienstverlening
en hogere en controleerbare produktiviteit. Hiertegenover staan
formalisatie van contacten, toename van coordinatietaken, afname
van onderscheid tussen werk en vrije tijd en kosten voor inrichting
werkplek thuis.
Dit laatste moet niet te makkelijk worden bekeken. De eerder
genoemde PC, modem en telefoon mogen dan wel een minimum zijn, vaak
komen hier (kostbare) extra's bij. Van speciale beveiliging, de
mogelijkheid tot snelle informatie-overdracht, e-mail en
autotelefoon tot het bezetten van een continue helpdesk aan toe.
Financiele kant
In het boekje 'Telewerken ook voor ons?' een handleiding voor
werkgevers en werknemers bij de invoering van telewerken wordt
een schatting gemaakt van de kosten, waarbij onderscheid wordt
gemaakt tussen eenmalige en jaarlijks terugkerende kosten. Voor een
bedrijf dat 20 telewerkers in dienst heeft komen die kosten per
persoon op fl 6.000,- tot fl 12.500,- voor de inrichting van de
werkplek (fl 500,- tot fl 1.000,- per jaar) terwijl de kosten van
aanpassing van het kantoor neerkomen op fl 6000,- tot fl 34.000,-
eenmalig en fl 7.000,- a fl 16.000,- per jaar. Hierbij moeten we
zowel denken aan aanpassing van de infrastructuur als aan
begeleiding.
De baten zijn moeilijker in geld uit te drukken. De eerdergenoemde
afname in reiskosten is nog te berekenen, maar dat is minder
eenvoudig voor toenemende productiviteit, verbeterde dienst-
verlening of dalend ziekteverzuim.
Juridische aspecten
De status van de telewerker is niet geheel duidelijk. Bovendien
kan telewerken zowel door werknemers als niet-werknemers worden
gedaan.
Als het gaat om een werknemer is het goed om te kijken of
telewerken past binnen de bestaande arbeidsovereenkomst. Het kan
nodig blijken te zijn om een aanvullende telewerkovereenkomst te
sluiten. Hierin kunnen onder andere de volgende afspraken worden
vastgelegd: welke dagen wordt er thuis gewerkt, bereikbaarheid
telewerker, het loon, controle op het werk, inrichting werkplek,
geheimhouding en beveiliging, prive-gebruik apparatuur en verze-
kering. Ook in geval van (tijdelijk) werk door een niet-werknemer
zal een dergelijke overeenkomst worden gemaakt.
Werknemers hebben geen recht op telewerken; hierover zullen in de
CAO afspraken moeten worden vastgelegd. Echter, een werknemer kan
ook niet zonder meer tot telewerken worden gedwongen. In ieder
geval dient de ondernemingsraad over een dergelijk voornemen door
de werkgever te worden ingelicht.
Naast de groep goedbetaalde functionarissen die af en toe een paar
dagen thuis werken zijn er vele laagbetaalde, administratieve
klussen die (meestal door vrouwen) thuis gedaan worden. De
rechtspositie van met name deze laatste groep doet niet veel onder
voor die van de traditionele thuiswerksters. Een aantal
organisaties, waaronder het FNV, maken zich sterk voor de
rechtspositie en de arbeidsomstandigheden van deze groep.
Documenten
Naast de eerdergenoemde telewerkovereenkomst zijn er nog een
aantal min of meer gestandaardiseerde documenten die in eerst
instantie bedoeld zijn om werknemers te informeren en/of om
afspraken vast te leggen.
Zo is er de informatiebrochure die telewerkers (en hun chefs)
voorlichten over het telewerkproject in hun organisatie waarin
allerlei praktische zaken worden uitgelegd.
Bij het aannemen van telewerkers kan bij de selectie gebruik
worden gemaakt van een aanmeldingsformulier waarin vragen worden
gesteld over beschikbare apparatuur, functie, motivatie, etc.
Enqueteformulieren tenslotte worden gebruikt om de voorgang van
een project te kunnen beoordelen, zowel tussentijds als achteraf.
Voorbeelden van genoemde documenten zijn verkrijgbaar bij het
Platform Telewerken Nederland. De meeste formulieren zijn met name
bedoeld voor grotere organisaties, bij kleine bedrijven volstaat de
telewerkovereenkomst, die aangevuld kan worden met mondelinge
informatie.
door Kyra Kuitert
Literatuur en adressen:
- 'Telewerken ook voor ons?' Handleiding voor werkgevers en
werknemers bij de invoering van telewerken. Commissie Ontwikkeling
Bedrijven/ SER, Den Haag Uitgeverij Van Gorcum, Assen ISBN 90-232
2883 9
- 'Telewerken' Tijdschrift over arbeidsorganisatie, management,
werkplekinrichting, data- en telecommunicatie. Uitgeverij
Kommunikatie Service Nederland Postbus 146 5430 AC Cuijk.
- Platform Telewerken Nederland Postbus 190 2700 AD Zoetermeer
079-531299.
-macro