door Luc Sala (1993)
Er leefden bij mij heel wat vragen over Scientology, de `religieuze' beweging van L. Ron Hubbard. Je leest of hoort er wel eens over, maar dat is vaak erg negatief. De Scientology-bende zou zwakke geesten herprogrammeren en inlijven in de organisatie tot vooral financieel gewin en met slechte bedoelingen. Mensen vertellen over hun ervaringen, hoe ze in Amsterdam aangeklampt werden, meegingen uit oprechte belangstelling, maar zich overspoeld zagen door een wat betweterige en hardnekkige `do-gooders' organisatie. Maar aan de andere kant, als je die boeken van Ron Hubbard eens doorleest, eens praat met de mensen die hem gekend hebben en je verdiept in zijn methodes, zit er toch een andere kant aan het verhaal. Deze man heeft zonder twijfel een redelijk effectieve manier van zelfanalyse en therapie - je kunt zelfs spreken over spirituele bewustwording - ontwikkeld
en een organisatie opgezet die daar mee werkt. Hij maakt gebruik van niet eens zo heel afwijkende inzichten in de `programmering' van onze geest, onder meer met basis-counseling en biofeedback apparatuur als de elektropsychometer.
Scientology heeft dus zeker interessante aspecten en het is een van de succesverhalen op dit gebied, maar waarom wordt dat overschaduwd door een cult-achtig imago?
Wat is er waar van de verhalen over gehersenspoelde aanhangers, die tegen hun wil moeten werken voor deze `kerk'? In hoeverre is het toch wel schilderachtige leven van Ron Hubbard door de sensatiepers vertekend, in hoeverre mag je een kerk verwijten dat ze strak georganiseerd is en overtuigd van haar eigen gelijk? Na veel praten. lezen, vragen valt dat allemaal wel mee, en is er ook een soort gedragspsychologische verklaring te geven voor het magere image van Scientology.
Laten we eerst eens kijken hoe succesvol deze beweging eigenlijk is.
Wereldwijd
Het effect van Scientology wereldwijd is vele malen groter dan vaak gedacht wordt. Het is een groeiende beweging die overal aanhangers heeft.
In Amerika zie je dagelijks Dianetics en Scientology, de twee elkaar aanvullende methodieken van de beweging, op TV. In Los Angeles alleen wonen wel 10.000 Scientologen. In Nederland zijn dat er nu een paar duizend. Ook hier kun je nu in de media lezen waarom mensen zoals Tom Cruise, John Travolta, Chick Corea, Mimi Rogers, Demi More, Sharon Stone, Bruce Willis, Lisa en Priscilla Presley, Karen Black, etc., al jarenlang cursussen volgen bij Scientology. In Australie is Scientology toonaangevend voor de anti-psychiatrie geworden. In Duitsland - sinds de Eerste en Tweede Wereldoorlog het bolwerk van de klassieke psychiatrie waar Scientology zich tegen afzet - kunnen andersdenkenden nu in een drietal grote Sciento logy ker ken terecht.
Historie: Dianetics
De achtergrond van Dianetics was L. Ron Hubbard's interesse in de mens, geactiveerd door het onverwachte verlies van een goede vriend in 1932. Hij maakte reizen in het Verre Oosten, bestudeerde de culturendaar, ook van `primitieve' volken. Terug in de VS studeerde hij fysica en leerde hij exacte technieken op oosterse ideeen toepassen. Later onderzocht hij de invloed van de geest op klassieke (chemische) doktersbehandelingen. In de oorlog raakte hij blind en verlamd en ontwikkelde - op grond van zijn Oosterse en exacte kennis - zelf de methodiek waarmee hij zich liet behandelen. Het werkte, waar andere methoden faalden. Dat was Dianetics.
Bestseller
In 1950 schrijft hij op verzoek neer wat hij tot dan ontdekt heeft op het gebied van het bewuste en onderbewuste en de daaraan verbonden oplossing van psychosomatische ziekten, in het boek Dianetics, de nieuwe wetenschap van geestelijke gezondheid.
Het boek schoot onmiddellijk door naar de bestsellerlijsten en bleef daarop lange tijd staan. Het boek bleef stijgen in populariteit. Behalve dat miljoenen mensen het boek kochten, lazen en de methode toepasten in hun leven, waren er echter ook een aantal mensen die het boek en de concepten als een gevaar voor de volksgezondheid en misschien ook wel eigen broodwinning beschouwden.
Hier wil Scientology ons graag doen geloven in een soort `conspiracy'. De psychiaters die verdienden aan het verstrekken van drugs hadden geen baat bij een drugloze behandeling, zagen het succes en vooral de effectiviteit van Dianetics met lede ogen aan en probeerden er iets tegen te doen - destijds en ook nu nog tevergeefs. Of deze interpretatie van de opgeroepen maatschappelijke weerstanden echt klopt is niet duidelijk, maar maakt wel het ietwat paranoide gedrag van Hubbard duidelijk (zie ook analyse hierna).
De Scientology is een strak georganiseerde beweging, die zichzelf duidelijk als `kerk' afficheert. Men wil de boodschap van L. Ron Hubbard verspreiden, zijn methodes propageren en de mensen van de organisatie doen dat ongetwijfeld uit hoogstaande motieven. Dat het allemaal om geld zou gaan is niet echt vol te houden, maar hoort een beetje bij de berichtgeving over sekten; ook bij de Baghwan/Osho waren destijds dat soort verhalen populair. Dat hij een schilderachtige man was met misschien wat vreemde hobby's en een zeker gevoel voor theatrale presentatie kun je Hubbard niet echt verwijten; spirituele leiders zijn nu eenmaal anders dan ambtenaren. De zendingsaanpak komt wel wat hard over, het
`zieltjeswinnen' gaat met heel directe methoden, men gebruikt krachtige psychologische confrontaties om potentieel geinteresseerden over de streep te trekken en ziet het eigen succes vaak in termen van aantallen
bekeerden. Wie eenmaal in de bestanden van de organisatie voorkomt blijft mailings krijgen, want men laat niet snel los.
Anti-psychiatrie
Dianetics is in wezen een methode voor zelf-analyse, zelf-acceptatie en daardoor bevrijding van oude programmering. Daarbij worden technieken gebruikt, die we ook bij de Human Potentials movement in California tegenkomen.
Ron Hubbard heeft naast zijn eerdere Oosterse reizen en ervaringen ook wel contacten gehad met de `New-Age' scene, voordat hij met zijn eigen methode en kerk begon.
Verder is er een duidelijke link met het Tibetaanse boeddhisme, zo zijn de ethische regels van Scientology rechtsreeks afkomstig uit Boeddhistische klossterregels.
Scientology gelooft niet erg in de manier waarop de `klassieke' psychiatrie te werk gaat. Men wijst op de misstanden in die wereld en het gebrek aan echte resultaten.
Vandaar dat Scientology niets maar dan ook niets met psychiatrie te maken wil hebben en zelfs over anti-psychiatrie praat.
Scientology claimt resultaten die de `klassieke' psychiatrie niet heeft bereikt. Tom Cruise noemt hoe het hem van zijn dyslexie (woordblindheid) heeft afgeholpen. Dezelfde methodiek heeft in Zuid-Afrika tienduizenden kansarme mensen (vrijwel allemaal zwart) leren lezen. Kirsty Alley is afgekickt met Hubbard's methode (Narconon) en is nu de officiele spokeswoman van Narconon. Narconon is bezig het alcohol- en drugprobleem onder de Amerikaanse indianen (een zeer spiritueel ingestelde bevolkingsgroep) definitief op te lossen en is daar zeer populair.
Er zijn van de boeken inmiddels bijna 100 miljoen exemplaren verkocht en miljoenen mensen hebben er baat bij gehad, zegt men.
Zo claimt Scientology te hebben aangetoond dat:
= Dries en Marie-Jose Vos
Deze twee mensen die al heel lang achter Scientology staan, wilden graag eens laten horen hoe het allemaal echt in elkaar steekt.
Wat voor iemand was Hubbard?
Ik (Marie-Jose) heb hem twee jaar lang elke dag meegemaakt, ik heb voor hem gekookt en een tijdlang zijn correspondentie verzorgd en ja, het was iemand met uiterste zorg voor anderen - die daarom ook alles deed om zijn methoden te ontwikkelen. Je voelde je vrolijk als hij in de buurt was en je voelde de verantwoordelijkheid.
VRAAG = Vertel eens iets over die ervaringen?
Het was een inspirerende man, die iets heel krachtigs uitstraalde, als je bij hem in de buurt was voelde je je ook anders. In 1972 bezocht ik (Dries Vos) een schip waarop Hubbard aanwezig was. In die tijd was ik nogal verstrooid en wilde eigenlijk wat georganiseerder overkomen. Al gauw was ik op weg naar de bibliotheek om een boek te halen dat iemand mij hierover had geadviseerd (van Hubbard).
Op weg naar de bibliotheek kwam ik direct langs de vertrekken van Hubbard. Nog voordat ik de deur had geopend (waar Hubbard achter bleek te staan) daagde het mij opeens dat ik maar een ding tegelijk hoefde te doen, maar wel erg goed, mijn verstrooidheid viel volledig van me af en ik haastte me naar de bibliotheek, zonder naar Hubbard te staren (want ik deed nu een ding tegelijk en dat was nu een boek halen!). Na de bibliotheek weer aan dek gekomen, was Hubbard afwezig, en werd ik plots weer even verstrooid als daarvoor.
Het enige verschil was dat ik een boek in mijn hand hield met advies voor verstrooide mensen.
VRAAG = Hoe zit het met de ethiek van Ron Hubbard, hoe is dat te rijmen met zijn toch wat overdadige presentatie
Ron Hubbard was fel gekant tegen onethische praktijken in de psychiatrie. Hij gebruikte zijn invloed om psychiatrie als organisatie blijvend buiten de deur te houden, en om te zorgen dat Dianetics bleef werken, ook in de handen van anderen.
Dat ethiek binnen Scientology een belangrijke plaats inneemt zal ik nader toelichten. Als je een mens een beter inzicht in zichzelf geeft, blijkt dat hij zich niet slechter maar beter gaat gedragen. Als je hem wat van zijn mentale last ontneemt, wordt hij een beter en niet een slechter mens. Naarmate een persoon dichter en dichter bij zijn ware aard komt te staan, wordt hij alleen maar prettiger voor zichzelf en zijn omgeving.
Een mens kan zich niet spiritueel ontwikkelen en een groter geluk en harmonie gaan genieten als hij tegelijkertijd de boel belazert, steelt, roddelt etc. Pas nadat een persoon eerlijk tegenover zichzelf en anderen is geworden kan hij meer gaan ervaren over zijn innerlijke pracht en kracht en eindeloze liefde. Geluk en ethiek zijn volgens onze eigen ervaring dan ook onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Waarbij het hoogste geluk overeenkomt met het bewandelen van een steeds smaller wordend paadje op het gebied van ethiek.
Vraag: Hoe gaat de organisatie om met fundamentele vragen?
Scientology is een religie in de oorspronkelijke betekenis van het woord, namelijk een verbinding leggen, terug naar jezelf, terug naar het hogere. Als zodanig vormt dat religieuze aspect geen enkele belasting voor de Scientoloog; er zijn geen verplichte diensten of bijeenkomsten of wat dan ook. Het enige waar de nadruk op gelegd wordt is ethisch gedrag vanuit het gezichtspunt dat de mens nooit kan groeien of meer zichzelf kan worden terwijl hij al `zonden' plegen door het leven gaat.
Als een persoon onethisch is en dat ook wil blijven heeft het zich bezighouden met Scientology geen zin en is hij bij ons op de verkeerde plaats.
VRAAG = Wat moet je lezen op dit gebied?
Als documentatie is er allereerst het boek Dianetics en ook Hubbard's Zelf-Analyse en wat andere vertaalde boeken, in het Engels zijn er nog veel meer boeken. Wie meer wil lezen over de tegenstand die we hebben overwonnen, komt terecht bij The Hidden Story of Scientology van Omar Garrison. Er wordt veel geschreven, helaas vaak negatief, maar toch blijven we groeien.
Zoals een Londense journalist enkele jaren geleden zei: Er zullen nog vele hamers op het aambeeld Scientology kapotgeslagen worden.
VRAAG = Wie kan een cursus doen?
Elke geinteresseerde is welkom in Scientology - we willen de kennis niet voor ons houden. Een intelligent en ethisch iemand kan al snel goed leren auditeren.
Iemand kan ook komen om `auditing' te ontvangen, bijvoorbeeld voor een onverklaarbare chronische hoofdpijn of om zijn/haar relatie te verbeteren. Iedereen wordt geaccepteerd, als: ze oprecht hoop hebben op verbetering, en hun familie er geen bezwaar tegen heeft.
Dianetics kun je zien als een wetenschap, die zich bezighoudt met het oplossen en tot de oorsprong terugbrengen van psychosomatische ziekten en vervelende gedachten, gevoelens etc., terwijl Scientology zich bezighoudt met het vergroten van je capaciteiten, het helpt je terug te keren naar wie je was, in al je pracht en glorie, overlopend van liefde en alles en iedereen begrijpend.
VRAAG = Is het een godsdienst?
Scientology gaat ervan uit dat de mens een onstoffelijk wezen (ziel, geest) is precies als in andere godsdiensten, zoals het Jodendom en Christendom. Iemand is zelf een ziel en de ziel is onsterfelijk.
Er is ook een godsbegrip in Scientology, al is de verwoording anders dan in sommige andere religies (Voor het begin was er een Oorzaak ...) en wordt niet kwistig gestrooid met hoe God eruit zou zien (geen man met een lange baard). Scientology heeft ook elementen van de vroeg-christelijke gnosis waarin door zelfstudie werd getracht een verklaring der dingen te geven. Net als in de synagoge het geval is, wordt er in een Scientology-kerk druk gestudeerd op het onderwerp zelf en ziel.
VRAAG = Waarom klampen jullie op straat mensen aan voor een `test'?
Het belangrijkste aan Dianetics is dat het resultaat geeft.
Een tweede belangrijk kenmerk is dat de kennis niet is gemonopoliseerd achter dikke muren en deftige titels, maar gewoon aan iedereen ter beschikking kan worden gesteld. In dit kader past het aanbieden van persoonlijkheidstests, gewoon op straat.
Het is eigenlijk een middeleeuwse methode die toegepast wordt, vroeger stond een kleermaker ook in zijn deuropening en bood een slecht geklede voorbijganger aan, hem een nieuw kostuum aan te meten.
VRAAG = Maar deelnemen kost geld, er zijn geruchten dat jullie de mensen financieel ook `verlichten'?
Scientology is goedkoop in vergelijking tot wat je voor je geld terugkrijgt.
Het geld dat voor auditing en cursussen betaald wordt, wordt gebruikt voor het drukken van boeken, reklamemateriaal, huisvesting, personeel, computers etc.
De begincursussen zijn goedkoop, tussen de fl 100,- en fl 200,-.
Als iemand begrepen heeft wat Scientology te bieden heeft en hoe het iemand zichzelf aan zichzelf kan teruggeven, in zijn totaliteit, is aan deze persoon de keus om grotere bedragen voor verdere auditing en curssusen te betalen, of te blijven zoals hij er op dat moment aan toe is. Een Scientoloog zal graag iemand over zijn geldbarriere heenhelpen omdat het voor iemand die langer in Scientology is het duidelijk is dat het geld in geen verhouding staat tot de waarde van het jezelf terugvinden voor eens en altijd.
Persoonlijk hebben we geen enkele moeite met de prijs van de `services' en ondersteunen we graag ook op die manier de Scientology-beweging.
Op het moment dat we minder zouden kunnen vragen en toch rondkomen zonder subsidie, zouden we het ogenblikkelijk doen; het streven is om in de toekomst onze `services' gratis aan te bieden, zover zijn we helaas nog niet.
Daarbij is natuurlijk aan iedereen altijd de keus om toch te kiezen voor het rundlederen bankstel, de caravan of de wintersport, in plaats van voor spirituele vooruitgang.
VRAAG = Waar draait het om bij Dianetics?
Naarmate een mens van lichamelijke klachten, vervelende gedachten en vervelende gevoelens afkomt en meer en meer zijn eigen kracht en grootheid gaat begrijpen, wordt hij natuurlijk ook mondiger en minder gemakkelijk te manipuleren.
Scientology heeft precies vastgesteld wat de ziel is, doet, kan, en heeft methoden voor de ziel om zich te verbeteren. Het heeft ontdekt dat zolang je je maar op de ziel en het verhogen van geestelijke capaciteiten richt, je een verbetering krijgt.
VRAAG = Gaat het alleen om de persoonlijke `verlossing' of wil men ook naar buiten kijken?
De Scientology-groepe ring zet zich in voor een betere wereld. Die begint wel bij jezelf, het gaat om een wereld waar iedereen gelijke rechten heeft, waar iedereen vrij mag denken, spreken en schrijven, waar geloofd wordt dat de mens in wezen goed is, dat de mens probeert te overleven en dat zijn overleving van hemzelf afhangt en van het bereiken van zijn eenwording met het universum.
VRAAG = Wat willen jullie bereiken met deze toch wat ongebruikelijke openheid naar de pers, ook in andere bladen staan de laatste tijd interviews?
We zoeken naar wat meer steun en begrip. Om het allemaal wat dichter bij huis en vreedzamer en prettiger te houden: binnen het alternatieve circuit vinden we onze geestverwanten, we willen dat we elkaar begrijpen, we staan aan dezelfde kant van de streep, we willen allemaal vrede, met onszelf, met elkaar. We zijn allemaal op zoek naar onszelf en naar elkaar. Laten we ons samen sterk maken en respect hebben voor elkaar.
Bedankt voor jullie medewerking
Ik blijf toch zitten met wat vraagtekens, wat is de succes-rate van de behandelingen, hoe zwaar drukt het `religieuze' aspect nu op de leden van Scientology, in hoeverre `mist' men bepaalde persoonlijkheidstypes, die niet passen in Hubbard's aanpak. Zonder zelf `Scientoloog' te worden kun je echter niet alles te weten komen of begrijpen. Dat men `iedereen' kan helpen betwijfel ik, het lijkt me dat er mensen zijn die een heel andere karakterstructuur hebben dan wat Hubbard zo begaafd heeft geprojecteerd en dus ook niet goed geholpen kunnen door zijn aanpak. Die laten zich overigens ook niet overhalen om `geauditeerd' te worden, dus komt men ze ook niet tegen.
Ik heb gaandeweg meer begrip gekregen voor de plaats van Scientology in de New Age beweging van zoeken naar spiritualiteit; meer het gevoel dat deze beweging meer gemeen heeft met wat Osho, Barry Long, Sai Baba etc. uitdragen dan dat het er van verschilt. Maar dat men als organisatie ook eens de eigen auditing methode op zichzelf moet loslaten, dat blijft als ondertoon hangen. Het kan wel wat gesmeerder, wat vriendelijker en wat minder overtuigd van het eigen gelijk.
Overigens geldt dit net zo goed voor de TM beweging waar we in het vorige nummer van EGO 2000 over schreven. Dit soort nieuwe religieuze bewegingen, door de buitenwacht denigrerend sekten genoemd, zijn op zich wel positief maar weinig zelfkritisch voor wat betreft hun uitstraling.
De discussie is echter niet afgelopen, want we bieden in onze kolommen graag ruimte aan mensen die over hun ervaringen met Scientology iets willen melden of voor reacties op dit artikel.
Luc Sala
Marie-Jose en Dries Vos, Riet 31, 1273 CR Huizen, 02152-54690.