In het scala van beeldbewerkingssoftware neemt Fractal Design Painter een bijzondere positie in. Zoals de naam al aanduidt is het eerder een programma om creatief mee te gaan `schilderen' dan om foto's te retoucheren, maar dat wil niet zeggen dat dat niet kan. Veel van de hulpmiddelen die in scan- en retouchepakketten kunnen worden aangetroffen komen ook in Painter voor. Versie 4 nu is uitgebreid met enkele uniek te noemen functies.
Oorspronkelijk
De buitenkant van Fractal Design Painter is even opzienbarend als
de werking ervan. Om te beginnen wordt het programma geleverd in
een verfbus in plaats van een doos, een `gimmick' die in de jaren
zestig niet zou hebben misstaan. Daarnaast is de `interface' een
toonbeeld van aanstekelijke originaliteit en gebruikers-
vriendelijkheid. Er is zichtbaar moeite gedaan om gevoelige zielen
niet af te schrikken met abstracte menu's en technische
instrumenten.
Die oorspronkelijkheid heeft ook een keerzijde. In de bus passen
geen handleidingen van normaal formaat. De boekwerken zitten
derhalve noodzakelijkerwijs opgerold in de verpakking en zijn
weinig handzaam. Vervelender is dat al die fraai ogende paletten de
snelheid niet ten goede komen. Zelfs op een snelle Pentium-machine
duurt het een hele tijd voor het programma geladen is.
Natuurgetrouw
Fractal Design Painter onderscheidt zich van andere
beeldbewerkingsprogrammatuur doordat het de eigenschappen van
schilder- en tekenmaterialen zo natuurgetrouw probeert na te
bootsen. Dat geldt niet alleen voor het gekozen soort verf of inkt,
maar ook voor de tekenstift of penseel en voor het doek of papier.
Zo zal men aquarelverf op het beeldscherm zien vloeien als was het
papier vochtig, krijtstrepen zijn brokkelig en olieverf ontaardt al
snel in een smeerboel. Het voordeel voor de gebruiker is dat hij er
geen vieze vingers van krijgt.
Real time
Painter 4 wordt geleverd op CD-ROM. Daarop staan zowel een 16- als
een 32-bits versie van de applicatie. Het installatieprogramma
bepaalt welke van de twee (Windows 3.X of Windows 95) op de harde
schijf geplaatst wordt. Onder Windows 95 heeft de gebruiker in
ieder geval het voordeel van een hoge verwerkingssnelheid van de
muis- of tekenstiftopdrachen. Bij kleine bestanden lijkt het
schilderen daarom `real time' te geschieden. Die illusie verdwijnt
echter snel zodra het om het creëren van afbeeldingen van serieuze
proporties gaat; een vlotte penseelstreek plaatsen zit er dan niet
meer in. Gelukkig heeft men er van afgezien om het programma,
evenals zijn kleine broertje Dabbler, van geluidseffecten te
voorzien, want dan zou het leed niet meer te overzien zijn geweest.
Uitbreiding
De uitbreidingen van Painter 4 hebben hoofdzakelijk betrekking op
de functionaliteit van de gereedschappen. Zaken die belangrijk zijn
voor drukwerkvoorbereiding dienen nog altijd in andere applicaties
te worden geregeld. Het is daarom þ bijvoorbeeld þ niet mogelijk
met 32-bits afbeeldingen of bestanden in Lab-modus te werken. Naast
Fractal Design Painter zal dus steeds een programma als Adobe
Photoshop nodig zijn voor een nauwkeurige afwerking van een
illustratie.
Gelukkig ondersteunt Painter nu het Photoshop-bestandsformaat
(PSD). Als bijzonderheid daarbij geldt dat PS-documenten niet
alleen ge‹mporteerd, maar ook weggeschreven kunnen worden. Dit
maakt de uitwisseling tussen de twee pakketten tot een heel wat
minder omslachtige bezigheid dan bij de meeste andere combinaties.
CD-ROM
Fractal Design Painter stelt gebruikers in staat de werking van de
instrumenten in hoge mate zelf te bepalen. Aan borstels kan
bijvoorbeeld een eigen vorm worden gegeven, weefpatronen kunnen met
een speciale taal geprogrammeerd worden en ook aan de uitgebreide
bibliotheek met papiersoorten kan men structuren van eigen vinding
toevoegen.
Zoiets vergt de nodige creativiteit en kost een hoop werk. Wie aan
de standaard instelmogelijkheden van het programma niet genoeg
heeft treft op de CD-ROM echter een veelheid aan aanvullende
variaties aan. Een diapresentatie laat bovendien voorbeelden zien
van werkstukken die met Painter zijn gemaakt, enkele foto's uit de
collectie van PhotoDisc zijn vrijelijk te gebruiken en in het maken
van animaties kan men zich oefenen door de voorbeelden uit de
`movies'-directory te gebruiken.
Vormen
De uitwisselbaarheid met Photoshop maakt onder andere dat
afbeeldingen hun lagen en de daaraan verbonden
transparantie-eigenschappen kunnen behouden. Ieder effect dat in
Painter met een drijvend object kan worden bereikt kan derhalve
worden verduurzaamd in zowel het eigen RIF- als het externe
PSD-formaat.
Een andere standaard van Adobe, namelijk de PostScript-structuur
van Illustrator-bestanden, wordt nu tevens door Fractal Design
Painter ondersteund. De consequentie daarvan is dat het programma
is voorzien van instrumenten die normaliter kenmerkend zijn voor
lijntekenapplicaties.
In Painter 4 worden lijntekeningen vormen genoemd. Deze kunnen als
AI-bestand worden geplaatst, maar ook onmiddellijk aangemaakt en
gewijzigd met een tekenpen. Vervolgens is het mogelijk deze vormen
te groeperen, in lagen te stapelen of te rasteren.
Aangemaakte vectorelementen laten zich in omgekeerde richting ook
weer exporteren. Het EPS-formaat, waarin illustraties kunnen worden
opgeslagen, heeft echter uitsluitend betrekking op DCS-bestanden.
Dit is een formaat dat voorziet in de mogelijkheid om kleuren op te
splitsen in vier kanalen plus een lage-resolutie `master'.
Dergelijke bestanden worden daarom ook aangeduid met EPSF-5.
Filters
Een programma dat zich zo nauw conformeert met Adobe-produkten
ondersteunt natuurlijk ook het formaat voor insteekmodules en
filters. Deze filters, zoals ze gemaakt worden door Adobe zelf
(Gallery Effects) of Kai's Power Tools, verlenen
beeldbewerkingssoftware de mogelijkheid om afbeeldingen te
transformeren op een manier die anders alleen lukt met kennis van
geavanceerde technieken.
Fractal Design Painter heeft dergelijke filters feitelijk niet
nodig, want het programma is zelf al opgezet als een werkplaats
voor bijzondere effecten. Sommige van de effecten werken als een
filter, andere liggen verscholen in de instrumenten die voorhanden
zijn. Een novum in versie 4 þ bijvoorbeeld þ is Mosaic. Dit is een
borstel dat de gebruiker in staat stelt op magische wijze een foto
te veranderen in een compositie met intelligente, zichzelf passend
makende moza‹eksteentjes.
Gelukkig voor de meeste gebruikers, maar ongetwijfeld tot afschuw
van alle teken- en schilderdocenten, hoeft men in het geheel niet
te kunnen schetsen of aquarelleren om met Painter overweg te
kunnen. De meeste technieken komen neer op het simpelweg
overtrekken van een bestaande afbeelding, waarna het toekennen van
een bepaalde driedimensionale structuur het resultaat een
levensecht aanzien geeft.
Klikbaar
Een van de tot de verbeelding sprekende uitbreidingen van Painter
4 is de mogelijkheid om direct zogenaamde `Web'-pagina's aan te
maken. Deze is gekoppeld aan de lagenoptie. Om een gedeelte van een
voorstelling klikbaar te maken moet een selectie worden gemaakt en
tot een drijvende laag geconverteerd. Vervolgens dient daaraan het
Internet-adres te worden gekoppeld waarnaar de gebruiker zal worden
doorverwezen. Door de afbeelding als GIF- of JPEG-bestand op te
slaan worden automatisch een of meerdere `Image Maps' aangemaakt.
Dit bespaart ontwerpers van `home pages' een hoop werk.
Vanzelfsprekend ondersteunt het programma tevens diverse
bestandsformaatopties die voor Internet-toepassingen noodzakelijk
zijn. In tegenstelling tot illustraties die bestemd zijn voor
gedrukte reprodukties zijn elektronische afbeeldingen niet gebaat
met een hoge resolutie en miljoenen kleuren. In Fractal Design
Painter is het niet alleen mogelijk het aantal kleuren efficiënt te
reduceren, maar ook om aan bestanden eigenschappen zoals
`interlaced' en transparantie mee te geven. Aldus verschuift de
functionaliteit van het digitale atelier in de richting van
`Cyberspace'.
Net Painter
Voor de aanbieders van interactieve teken- en schildercursussen op
het Internet breken gouden tijden aan. Een van de nieuwe onderdelen
van het programma heet Net Painter, een instrument waarmee
illustraties toegankelijk kunnen worden gemaakt voor andere
gebruikers op een netwerk dat het TCP/IP-protocol ondersteunt. Dit
stelt docenten in staat toe te zien hoe een cursist te werk gaat en
eventueel in te grijpen om te demonstreren hoe het moet.
In plaats van pixels verstuurt Net Painter instructies over het
netwerk. De ene versie van het programma vertelt de andere welke
gereedschappen, texturen en kleuren dienen te worden gebruikt.
Lokale bijzonderheden, zoals zelf aangemaakte patronen of borstels,
moeten eerst worden gedeeld om op afstand te kunnen worden bediend.
Voor alle op een project ingelogde gebruikers is het mogelijk
contact te onderhouden middels een venster.
Net Painter werkt overigens op zowel Apple (Power) Macintosh als
Windows 95, maar niet met Windows 3.1.
Scripts
In feite is Net Painter het logische vervolg op de ingebouwde
macrofunctie van Fractal Design Painter. Macro's oftewel `scripts'
kunnen een gebruiker het verrichten van regelmatig terugkerende
handelingen besparen door de instructies van bepaalde
gereedschappen vast te leggen en weer af te laten spelen. Een
nieuwe bijzonderheid is dat deze opgeslagen instructies nu ook per
regel bekeken en aangepast kunnen worden.
Scripts in Painter 4 maken het mogelijk om aanpassingen in een
werkstuk ongedaan te maken of te wijzigen. Daarvoor dient men
overigens wel steeds alles wat men doet op te nemen. Een andere
toepassingsmogelijkheid is het werken in een lage resolutie en het
afspelen van een script in een hoger oplossend vermogen. Scripts
stellen gebruikers tevens in staat een tekening met een bepaald
materiaal te vervaardigen en vervolgens dezelfde tekening door het
programma met andere materialen over te laten maken.
Animaties
Het afspelen van een script heeft veel weg van het weergeven van
een computeranimatie. Toch is dat laatste iets heel anders. Scripts
bestaan uit instructies, maar een digitale video uit afzonderlijke
beeldjes. Fractal Design Painter heeft diverse gereedschappen in
huis om dergelijke beeldjes of `frames' te bewerken.
Een variant op het beruchte overtrekpapier is het
uienschilmateriaal waarmee een animatiebeeldje half doorzichtig kan
worden afgedekt, zodat de tekenaar er het volgende op kan schetsen.
In totaal kunnen vijf opeenvolgende tekeningen over elkaar heen
worden gelegd.
Daarnaast is het met Painter 4 mogelijk om `rotoscoping'-technieken
toe te passen, waardoor aan bestaande video's met behulp van
maskers bijzondere effecten kunnen worden gegeven. Men hoeft nog
niet direct aan een miljoenen kostende animatiefilm als `Toy Story'
te denken, maar een enkele minuten durende videoclip met
fantasiebeelden is met Painter heel goed te maken.
Enthousiasme
Voor zover Fractal Design Painter enthousiasme bij gebruikers
opwekt, dan toch bij degenen die reeds ervaring hebben in het
werken met echte borstels, verf en papier. Wat dat betreft is er
niets nieuws onder de zon. Oorspronkelijkheid en gevoel voor
verhoudingen kunnen niet door computerprogramma's worden
overgenomen. Zelfs niet door een applicatie met een `Auto Van
Gogh'-filter.
Fractal Design Painter 4
Inlichtingen: Letraset Nederland
tel. 010-4580311
Robert Kooijman